Autorica izložbe: Sanja Bachrach-Krištofić
Otvorenje 21.9.2026. u 19 sati
Centar kulture na Peščenici
Radovi Nade Orel danas postoje rasuti – u originalima, realizacijama u javnom prostoru, fotografijama, katalozima, novinskim zapisima, kritikama i sjećanjima. Izložba ih ne pokušava nadomjestiti niti rekonstruirati kao izgubljenu cjelinu, nego povezivanjem njihovih tragova ponovno ukazuje na njenu jedinstvenu umjetničku praksu koja je od početka 1960-ih obuhvaćala fotografiju i fotogram, skulpturu, akcije, prijedloge i intervencije u javnom prostoru.
Kretnja je jedna od trajnih tema rada Nade Orel: od bilježenja pokreta tijela fotografijom i fotogramom do njegova prevođenja u skulpturu i multimedijalni projekt Kretnja u vremenu. Na izložbi pojam kretnje dobiva i novo značenje – kao kretanje kroz rasute tragove umjetničina opusa i njihovo ponovno povezivanje u prostoru u kojem je djelovala.
Posebno mjesto zauzima Peščenica, uz koju je Nada Orel bila životno i umjetnički vezana. Surađivala je s Centrom kulture na Peščenici, dala ime Galeriji Događanja, radila s djecom i zajednicom te u prostoru kvarta realizirala radove poput Urbanog Trodimenzionalnog stripa i Parka Malog princa.
Izložba istodobno govori o važnosti čuvanja dokumentarne, često nazivane „sekundarne“, građe. Nakon nestanka, rasipanja ili nedostupnosti originalnih djela upravo katalozi, fotografije, tekstovi i drugi dokumenti mogu postati ključni, a ponekad i jedini trag umjetničkog rada. Njihovim ponovnim okupljanjem arhiv postaje prostor novog čitanja, povezivanja i aktiviranja kulturne memorije.
Projekt otvara pitanje odgovornosti institucija za čuvanje takve građe u okolnostima u kojima su arhivi često nepotpuni, raspršeni i nedovoljno financirani.
Nada Orel (Zagreb, 1939.–2025.) bila je fotografkinja, kiparica i multimedijalna umjetnica. Obrazovala se u području fotografije, likovne pedagogije, tiflopedagogije i kiparstva. Od kraja 1950-ih razvija praksu zasnovanu na komunikaciji, participaciji i djelovanju u javnom prostoru, povezujući fotografiju, fotogram, skulpturu, akciju i multimediju. Često sudjeluje na izložbama Zagrebačkog salona, u sekcijama prijedlog, fotografija i skulptura. Među ključnim projektima su Eksperimentalna slika grada, Trodimenzionalni strip, Park Malog princa te serija radova-fotograma Vaša sjena za povijest, koja kulminira izložbom Muzej sjena u HDLU-u 2001.
Sanja Bachrach-Krištofić grafička je dizajnerica, autorica i kustosica izložbi te istraživačica vizualne kulture. Od 1980-ih djeluje sa suprugom, fotografom Marijem Krištofićem, u tandemu Bachrach & Krištofić. Uz grafički dizajn i fotografiju bavi se koncipiranjem i oblikovanjem izložbi te istraživanjem povijesti dizajna, primijenjenih umjetnosti, urbanizma i popularne kulture druge polovice 20. stoljeća. Autorica je i suautorica brojnih izložbi, publikacija i istraživačkih projekata te dobitnica strukovnih nagrada i priznanja.
English
NADA OREL / MOVEMENT IN TRACES
Today, Nada Orel’s works exist dispersed across different forms – as original works, interventions in public space, photographs, catalogues, newspaper accounts, critical texts, and memories. Rather than attempting to replace them or reconstruct them as a lost whole, the exhibition reconnects their traces, once again pointing to the singularity of her artistic practice, which from the early 1960s encompassed photography and photograms, sculpture, actions, proposals, and interventions in public space.
Movement is one of the enduring themes of Nada Orel’s work: from recording the movement of the body through photography and photograms to translating it into sculpture and the multimedia project Movement in Time. In the exhibition, the notion of movement acquires a new meaning as well – as a movement through the dispersed traces of the artist’s oeuvre and their reconnection within the space in which she worked.
Peščenica holds a particularly important place, as Nada Orel was closely connected to the neighborhood both personally and artistically. She collaborated with the Peščenica Cultural Center, gave the Events Gallery its name, worked with children and the local community, and realized works in the neighborhood such as Urban Three-Dimensional Comic and The Little Prince Park.
At the same time, the exhibition addresses the importance of preserving documentary material, often referred to as “secondary” material. Following the disappearance, dispersal, or inaccessibility of original works, catalogues, photographs, texts, and other documents can become crucial, and sometimes the only surviving traces of an artistic practice. By bringing them together again, the archive becomes a space for new readings, connections, and the activation of cultural memory.
The project raises the question of institutional responsibility for preserving such material in circumstances where archives are often incomplete, dispersed, and insufficiently funded.
Nada Orel (Zagreb, 1939–2025) was a photographer, sculptor, and multimedia artist. She was educated in photography, art education, tiflopedagogy, and sculpture. From the late 1950s onward, she developed a practice based on interaction, participation, and engagement in public space, bringing together photography, photograms, sculpture, action, and multimedia. She frequently participated in exhibitions of the Zagreb Salon, in the Proposal, Photography, and Sculpture sections. Among her key projects are Experimental Image of the City, Three-Dimensional Comic, The Little Prince Park, and the series of photogram works Your Shadow for History, which culminated in the exhibition Museum of Shadows at HDLU in 2001.
Sanja Bachrach-Krištofić is a graphic designer, exhibition author and curator, and visual culture researcher. Since the 1980s, she has worked with her husband, photographer Mario Krištofić, as the Bachrach & Krištofić duo. Alongside graphic design and photography, she works on the conceptualization and design of exhibitions and researches the history of design, applied arts, urban planning, and popular culture of the second half of the 20th century. She has curated and co-curated numerous exhibitions and contributed to a wide range of publications and research projects. Her work has received numerous professional awards and distinctions.
Romski
NADA OREL/ MIŠKIPE ANE DIRE
E butikeripa katar Nada Orel si frame – ane originialia, realiyacie ano putardo than, fotografie, katalogia, žurnalistikane xramovipa, kritike thaj liparipa. I pradaršana na zumavel pe te pherel len thaj rekonstruirinel len sar našaldo sahnipe, numaj e phandipasa lengere direngoro pale sikavkerel ko lengoro jekhipaskoro artikano prakticipiripe savo katar o šird e 1960-goro astaren fotografie thaj fotogramia, sculpture, akcie, bahania thaj intervencie ano putardo thanipe.
O miškipe si jekh katar e sahnovramakere teme katar i Nada Orel: katar o notiripe e miškipangoro e badaneskoro fotografiasa thaj fotogramesa dži leskiri translacia ani skulptura thaj multimedialnikano proekto Miškipe ano vaxt. Ki pradaršanao termino miškipe lel thaj nevo džanlipe – sar miškipe ko frame dire katar artikano opuso thaj lengoro palkerdo phandipe ano thanipe saveste voj kerda buti.
Ulavdo than lel i Peščenica savasa i Nada Orel si dživdipasa thaj artesa phandli. Kerelas buti e Centrosa vaši kultura Peščenica, denda anav e Galeriake Dogadjanja, kerdas buti e čhavenca thaj khedinasa thaj ano kvarteskoro than kerda butja sar so si Urbanikano Trindimenzionalnikano stripo thaj O parko Tikno princo.
I pradaršana ko jekh thaj phenel vašo baro džanlipe e arakhipaskoro e dokumentarnikaneskoro vakerdo thaj “sekundarnikano” tamiripe. Palo našaldipe, ruminipe vaj naštipe te avel pe dži e originalnikane kotora, majbut e katalogoja, fotografie, tekstia thaj aver dokumentia šaj te oven klidarde, a dajekhvar thaj jekhutni dira e artikane butjakiri. Lengere nevljarde khedipasa o arhivo ovel than neve drabaripaskoro, phandlipaskoro thaj aktiviripaskoro e kulturnikane memoriakoro.
O proekto putarel pučipe e obligaciakoro e instituciengoro vašo arakhipe e akale tamiripaskoro ane trujalipa ane save e arhivia si majbut bipherde, frdime thaj but xari lovenca finansirime.
Nada Orel (Zagreb, 1939.-2025.) sas fotografi, kipari thaj multimedialnikani artutni. Siklili fotografia, artikani pedagogia, tiflopedagogia thaj kiparipe. Katar o agor e 1950-to beršengoro barjarel praktika savi anel komunikacia, participacia thaj aktiviripe ano putardo thanipe pahndindoj athe thaj fotografia, fotogrami, skulptura, akcia thaj multimedia. Lel butvar than ke pradaršane ko Zagrebeskoro salono ane sekcie bahan, fotografia thaj skulptura. Maškar e klidarde proektia si i Eksperimentalnikani piktura e dizakiri, Trodimenzionalnikano stripo, o Parko e Tikne princeskoro thaj seria butja e fotogramengoro Tumari učhalin vaši historia, savi so kulmirinel e pradaršanasa Muyeum e učhalinengoro ano HDLU ano 2001.
Sanja Bachrach – Krištofić si grafikani dizajneri, auktori thaj kustosi e pradaršanakoro thaj si rodljarutni e vizuelnikane kulturakoro. Katar o 1980. berš kerel buti pe romesa Mario Krištofić ano tandemo Bachrach – Krištofić. Uzal o grafikano dizajno thaj fotografia kerel thaj koncipiripe thaj formiripe e pradaršanengoro thaj rodljaripasa e historiakoro e dizajneskoro, artutnipe, urbanizam thaj popularnikani kultura katar o dujto ekvašipe katar o 20. šeliberš. Auktori si thaj koauktori bute pradaršanengoro, publikaciengoro thaj rodljaripaskere proektongoro thaj isi la but lele pursakia.
